Fenix museum – de Tornado, Rotterdam

Fenix, het nieuwe kunstmuseum over migratie, bevindt zich in de volledig getransformeerde San Francisco-loods op Katendrecht in Rotterdam. Het middelpunt van deze restauratie is de iconische uitkijktoren, de Tornado, ontworpen door MAD Architects. Als co-architect van Fenix heeft EGM de Tornado bouwkundig uitgewerkt. Met zorgvuldige aandacht voor het verleden en oog op de toekomst verbindt het project technologie, historie en architectuur tot een unieke nieuwe en vooral ook fijne stedelijke plek.

 

Voortbouwen op geschiedenis

De keuze voor deze plek is geen toeval. De San Francisco-loods stamt uit 1923 en was toen de grootste op- en overslagloods ter wereld. Ontworpen door architect Cornelis van Goor en gebouwd in opdracht van de Holland-Amerika Lijn was het pakhuis 360 meter lang. Aan diezelfde kades lieten miljoenen mensen Europa achter zich, of begonnen ze er juist een nieuw bestaan. De loods toont nog steeds de dynamische stadsgeschiedenis die tot op de dag vandaag voelbaar is. De restauratie vereiste respect voor deze gelaagde geschiedenis. Het Rotterdamse Bureau Polderman heeft het restauratieplan vervaardigd zodat het gebouw gerestaureerd is naar de stijl van de jaren 50. Bouwkundige uitdagingen, zoals verzakte funderingen en niveauverschillen, zijn ingenieus aangepakt. Door nauwkeurige modellering en innovatieve oplossingen, waaronder het loszagen van elementen en toepassen van lichtgewicht betonnen vloeren, werd het mogelijk de oude loods te behouden én geschikt te maken voor de nieuwe cultuur- en museumfunctie.

Allereerst moet gezegd worden dat de galerieruimtes sensationeel zijn. Ik betwijfel ten zeerste of welke architect dan ook vanuit het niets iets beters had kunnen bouwen

Edwin Heathcote, architectuur criticus Financial Times

Ontmoeting tussen oud en nieuw

Het ontwerp koppelt verleden en heden. De nieuwe Tornado zweeft visueel en constructief los van het oude monumentale gebouw, met de spiegelende roestvaststalen huid als moderne blikvanger. De markante trap gaat letterlijk door het dak, een driedimensionaal gevormde glazen atriumkap. Binnenin biedt het museum verhalen over migratie: universele thema’s als afscheid, thuiskomen en identiteit krijgen hier letterlijk en figuurlijk een plek onder een nieuw dak. Zo ontstaat ruimte voor reflectie en dialoog, op een kruispunt van culturen en generaties.

 

Vindingrijk vakmanschap

De realisatie van de Tornado vroeg om samenwerking tussen internationale ontwerpers, ingenieurs en lokale vakmensen. De Tornado zweeft visueel en is constructief losgehouden van de oude loods. Elk detail is uitvoerig onderzocht en tot in het kleinste detail ontworpen: van het spaceframe met duizenden unieke stalen onderdelen tot de 297 naadloos aansluitende gepolijste roestvaststalen panelen. De gedraaide trappen (totale lengte 550m) wervelen door het dubbelgekromde glazen atriumkap en eindigen op het uitkijkplatform. De reflecterende afwerking vangt passerende voetgangers, het water en de wisselende luchten. Het geeft de Tornado een gevoel van bewegen en ontmoeten. Uiteindelijk waarborgen technologische hoogstandjes, zoals automatische scenario’s voor uitzetting en krimp, de duurzaamheid en betrouwbaarheid van de Tornado.

De Tornado is een metafoor voor de reis van een migrant

 Ma Yansong – Oprichter en hoofdarchitect MAD Architects

Perspectief op de stad

Met een indrukwekkende hoogte van 30 mt. en een glanzende huid markeert de Tornado de vernieuwde loods als oriëntatiepunt aan de Maas. Het gebouw draagt bij aan de levendigheid op Katendrecht en versterkt Rotterdam als stad die vernieuwt met behoud van haar ziel. Door het combineren van cultureel erfgoed, krachtig design en aandacht voor mens en omgeving slaat dit project een brug tussen historie en toekomst.

 

Een nieuwe plek voor iedereen

Fenix biedt een warm welkom aan iedereen. Het ontwerp is open en uitnodigend, passend bij het onderwerp migratie en de plek aan de Maas en in de wijk Katendrecht. Het is voelbaar in het hele museum en zeker ook in de lobby, de horeca en het overdekte stadsplein Plein waar passanten samenkomen voor een potje tafeltennis, maaltijd, optreden of workshop. Zo biedt Fenix niet alleen een herinnering aan het verleden, maar ook een huis aan de verhalen van vandaag.

Fenix geeft een podium aan ervaringen en verhalen van migranten van over de hele wereld. Het verhaal van Fenix is het verhaal van Rotterdam, van de wereld en van jou

Anne Kremers – Directeur Fenix

 

Co-architect in uitwerking en ontwerp

Vanaf het voorlopig ontwerp in 2018 is EGM verantwoordelijk voor de bouwkundige uitwerking van zowel de transformatie en de verbouwing van het casco als de technische uitwerking van de Tornado en de nieuwe museumlobby. Daarnaast is EGM co-architect voor een deel van het casco. Vanuit EGM verzorgde Powered by EGM de uitwerking van het voorlopig, definitief, technisch en uitvoeringsontwerp en de realisatiefase. Alle bouwkundige werkzaamheden zijn compleet uitgevoerd in BIM, van waaruit ook alle ontwerp- en werktekeningen zijn vervaardigd. En als BIM-manager coördineerde Powered by EGM alle modellen van de samenwerkende partijen.

 

Team

EGM architecten: Vincent Ketting, Gary Cornel, Darko Andric, Dennie Groenendijk, Erik Pijnacker, Ferri Szabó, Frank Wapenaar, Oscar Picón, Raymond van Katwijk, Rik van Rijckevorsel, Sophie Borgdorff, Toon van Bokstel, Vincent Tjahjoko, Yannick Hoogstrate, Yohandry Martina

Samenwerking: Stichting Droom en Daad, MAD Architects, Bureau Polderman, Dura Vermeer, CSM Steelstructures, IFS Building Systems, CIG, LBP Sight, Beersnielsen, De Bosman bedrijven, DWA, IMd Raadgevende Ingenieurs

 

Erkenningen

• Nationale Staalprijs 2026 – Nominatie
• Dutch Daylight Award 2026 – Nominatie
• BNA Beste Gebouw van het Jaar 2026 – Nominatie
• Rotterdam Architectuurprijs 2026 – Eervolle vermelding jury
• Dak van het Jaar 2025 – Nominatie
• Architectenweb Award 2025 – Winnaar categorie Publiekgebouw
• The Plan Award 2025 – Finalist categorie Cultuur
• Archello 2025 – Nominatie Museumgebouw van het jaar
• BIM Award 2024 – Winnaar categorie Publieke Gebouwen, en winnaar Publieksprijs

 

^{Fotos: IFS Building Systems | Iwan Baan | Titia Hahne Photography | Gregg Telussa | Iris van den Broek | Mounir Raji}